Қоян шаруашылығы бизнестің жеке түрі ретінде — бұл қаншалықты байыпты іс, әлде көбіне хобби ме? Бұл бағытқа көз салып жүргендердің көбі осы сұрақты қояды. Барлығын қоян өсіру тиімді ме, бұл қаншалықты қиын және әркімнің қолынан келе ме деген сұрақ қызықтырады. Табыстылық көптеген жағдайларға байланысты, бірақ қояндарды күтудің өзі жасөспірімнің де, егде адамның да қолынан келеді. Осы тақырыптағы сұрақтарға біз әдетте мұнда бәрі қарапайым, бірақ ескеру қажет нюанстар бар деп жауап береміз.
Аздап тарих
Қоян шаруашылығы ежелден мал шаруашылығының бір саласы саналады. Қояндарды, басқа жануарлар сияқты, әлемнің көптеген халықтары азық үшін өсірген. Алыс жорықтарда қолбасшылар әрдайым жаңа ет болуы үшін керуендерінде жануарлар, соның ішінде қояндар салынған торларды алып жүрген. Қоян шаруашылығы Еуропа елдерінде ең кең таралған.
Бұл бағыт бүгін де өзекті. Бұдан 10–15 жыл бұрын қоян өсірушілер өте көп болған, бірақ ұстау мен өсірудегі проблемалар салдарынан салаға деген қызығушылық айтарлықтай төмендеді. Қиындықтардың себебі — жануарларда емес, адамның өзінде.
Неге көпшілікте шықпайды
Жағдайды күрделі тұрмыстық техниканы сатып алумен салыстыруға болады: көпшілік нұсқаулықты оқымай, түймелерді кездейсоқ басады. Техниканы кейін жөндеуге болады, ал қоян мұндай жағдайда жай ғана өліп қалады.
Көпшілік өздері немесе туыстары бір кездері қоян ұстағанын еске алады — және мұның қалай болғаны туралы әңгімелерді естігенде жануарларды жиі аяйсың: оларды иесі мал басын тіпті санай алмайтын шұңқырларда немесе қоян айлар бойы өз көңінде отыратын көкөніс жәшіктерінде ұстайды.
Мұндай қарым-қатынастың себептері — қояндарды өсіру және ұстау туралы білімнің жетіспеуі, қалыпты жағдайға қаражат салғысы келмеу, жем-шөп қорының болмауы және жай немқұрайлылық.
Жаңадан бастаушы үшін негізгі проблема — мамандандырылған басылымдардағы тапшы әрі қайшылықты ақпарат. Ол көбіне ескірген немесе шындыққа сәйкес келмейді. Кейбір «мамандар» қояндардан емес, жаңадан бастаған қоян өсірушілерден табыс табады: жалғасын міндетті түрде сатып алатын басылымдар сатады және ақылы семинарлар өткізеді.
Лектордың біліктілігін оған бірнеше нақты сұрақ қою арқылы оңай тексеруге болады. Нағыз маман оларға еш қиындықсыз жауап береді, ал біліксіз адам зоотехникті немесе ветеринарды шақыру қажеттігіне сілтей бастайды.
Қалай бастау керек
- Асықпаңыз және кезең-кезеңімен әрекет етіңіз, кенеттен шешім қабылдамаңыз — бұл ақша үнемдейді.
- Ауданыңызда қоян фермасы бар-жоғын біліңіз. Мүмкіндігінше ұстау жағдайларын көріп, зоотехникпен сөйлесіңіз — ол алғашқы кеңестерін береді.
- Қояндарды қайда ұстайтыныңызды анықтаңыз.
- Қоян өсіру және ветеринария бойынша әдебиет іріктеңіз. Басылымдардың бір бөлігі ескіргенін, ал кейбір авторлар бір әдістемені насихаттап, қалғандарының бәрін жоққа шығаратынын ескеріңіз, — дереккөздерді салыстырыңыз.
- Бірден көп қоян сатып алмаңыз — шағын мал басынан бастаңыз. Практикалық дағдыларды ешқандай теория алмастыра алмайды, ал бастапқыда қателіктерден қашып құтыла алмайсыз; ең бастысы, олар барынша аз болсын.
- Қояндарды кәсіби түрде өсіретіндерден кеңес алудан тартынбаңыз.
Бірінші кезеңде басқалардың тәжірибесіне сүйеніп, соның негізінде жануарларға да, адамға да ыңғайлы ұстау мен өсірудің өз технологиясын пысықтаған дұрыс.
