Қоян терісін үлбір бұйымдарын шығарушылар кеңінен пайдаланады: шеберлер қоян терісін құндыз, қара күзен, тіпті шиншилла терісіне ұқсатып өңдей алады.
Құндыз терісіне ұқсайтын үлбір әрдайым құндыз бола бермейді: нарықта қоян (рекс) терісінен тігілген тондарды құндыз бұйымы ретінде өткізетін жағдайлар кездеседі. Қателеспеу үшін бұйымды мұқият зерттеу қажет.
Қоян терісін қалай ажыратуға болады
- Қоян терісі қалай сипасаңыз да жұмсақ. Құндыз терісі де жұмсақ, бірақ түкке қарсы сипағанда қатты сезіледі. Егер құндыздың мездрасы қою сары түсті болса, тері ескі және ұзаққа шыдамайды.
- Сатушыдан үлбірдің түрі көрсетілген бұйым құжаттарын сұраңыз.
- Өзіңізбен бірге үлбірді жақсы білетін адамды ала барыңыз: тәжірибелі тері шебері бірнеше минутта құндызды рекс қоянынан ажыратады.
Басты айырмашылығы — киюге төзімділігі: құндыз бұйымын бес жыл және одан да ұзақ киюге болады, ал қоян терісінен тігілгенін — әлдеқайда аз. Бояу мен қырқу қоян бұйымдарының киілу мерзімін біршама ұзартады; қырқылған қоян терісі барқытқа ұқсайды, сондықтан одан тек сырт киім ғана тігілмейді.
Қоян терісінен тігілген тондар мен қысқа тондар жастар арасында танымал: олар қара күзен бұйымдарынан арзан, оларды сәнге ілесіп жиірек ауыстыруға болады.
Рекс
Рекс — түгі тегіс, қалың әрі нәзік, қысқа қоян тұқымы. Ақ, түрлі түсті және аралас түстер кездеседі (мысалы, арқасы қою, бүйірлері ашық). Алғашқы қысқа жүнді қояндар Францияда 1919 жылы пайда болды; қызыл-қоңыр түсті құнды терісі үшін оларды «кастор-рекс» — «құндыздар патшасы» деп атады. Ергежейлі рекстердің салмағы 1,1–1,25 кг, денесі цилиндр пішінді, тығыршық, жүні тығыз.
Орилаг
Орилаг — француз селекционерлері рекстер негізінде шығарған қоян тұқымы; селекция шамамен 15 жылға созылды. Орилаг терісі жылы, жеңіл әрі әдемі, терісі жұқа, жұмсақ, серпімді және тығыз. Түсі — жирен-қоңыр («құндыз түстес») және сұр-ақ («шиншилла түстес»); сұр-ақ түсі сирек кездеседі және қымбатырақ. Тері жылтырын жоғалтпай жақсы боялады.
Орилаг — Францияның Ұлттық агрономиялық зерттеулер институтына (INRA) тиесілі тіркелген сауда белгісі; бұл терінің таралуы бақыланады, ал оны шектеулі шаруашылықтар ғана өсіреді.
Қоян терісінен тігілген тондар
Қоян терісінен тігілген тондар жеңіл әрі жылы, сондықтан танымал. Бұл тері суықтан нашар қорғайды деген кең таралған пікір әрдайым дұрыс емес: көп нәрсе өңдеу сапасына байланысты. Дұрыс күтім болса, бұйым әдетте ойлағаннан ұзағырақ қызмет етеді.
Қоян терісін күтуге қатысты бірнеше кеңес:
- теріні жылыту құралдарының жанында кептірмеңіз;
- тонды бөлме температурасында ілгішке іліп кептіріп, түгін жұмсақ щеткамен өсу бағыты бойынша да, оған қарсы да тараңыз;
- күйеден қорғау үшін тонды жәндіктерге қарсы құралы бар қаптамада сақтаңыз (халықтық құралдардан — темекі жапырағы, апельсин қабығы);
- тері жылтырын сақтау үшін оны анда-санда сірке суына сәл малынған матамен сүртіңіз; құрғақ теріні аздаған глицеринмен тарауға болады.
Күрделі тазалау мен жөндеу үшін мамандарға жүгінген дұрыс: көптеген дақтарды үй жағдайында кетіру мүмкін емес, ал бұйымды бүлдіріп алуға болады.
Егер қымбат үлбірден тігілген тон қалтаңызға салмақ түсірсе, қоян терісінен жасалған бұйымдарға назар аударған жөн: заманауи өңдеу түстер мен үлгілердің алуан түрін береді.
